Fenologia

Fenologia

Fenologia jest dziedziną nauki zajmującą się okresowymi zjawiskami w przyrodzie, zależnymi od zmieniających się warunków atmosferycznych i pór roku. Do podstawowych zjawisk fenologicznych w świecie roślin zaliczane są: rozwój pąków, listnienie, kwitnienie i owocowanie. Obserwacje fenologiczne dotyczące kolejnych faz rozwoju roślin zestawia się w tzw. spektra fenologiczne.

W różnych regionach kraju poszczególne fazy fenologiczne nie przebiegają jednocześnie. Wieloletnie obserwacje pozwoliły na sporządzenie dla obszaru całego kraju tzw. map fenologicznych. Na podstawie średnich dat zakwitania dwóch gatunków - czeremchy zwyczajnej i mniszka pospolitego, notowanych w ciągu dziesięciu lat, określono początek wczesnej wiosny w różnych regionach Polski. Widać wyraźnie, że opóźnienie pory zakwitania zaznacza się w kierunku od południowego zachodu ku północnemu wschodowi. Zależy również od wysokości nad poziomem morza. Różnice między skrajnymi punktami są rzędu trzech tygodni. Interesujące jest, że przebieg zjawisk fenologicznych w centrach miast (stanowiących tzw. wyspy cieplne), jest nieco inny niż w ich okolicach.
Przewidywanie terminów kwitnienia w danym roku jest dość trudne - wymaga łączenia obserwacji z wielu dziedzin. Zestawia się m.in. spektra fenologiczne różnych gatunków, gdyż pory kwitnienia wielu z nich są w znacznym stopniu skorelowane i mając dane o jednych, można wnioskować o innych (np. działających alergogennie). Spektra fenologiczne konfrontuje się z obserwacjami palinologicznymi, a zwłaszcza z diagramami pyłkowymi. Można wówczas określić przewidywany stopień wysycenia atmosfery ziarnami pyłku. Zjawiska fenologiczne, takie jak pylenie, ściśle zależą od pogody i dlatego powinny być rozpatrywane na tle aktualnych i wieloletnich danych klimatycznych. Nie bez znaczenia jest też położenie geograficzne regionu.