Pyłki roślinne - latające zagrożenie

Pyłki roślinne - latające zagrożenie

Pyłki roślinne są powszechnie znane jako jeden z czynników wywołujących alergie. Najczęściej uczulają znajdujące się na powierzchni pyłku substancje białkowe, rzadziej węglowodany lub związki lipidowe.
Pyłek umożliwia przenoszenie męskich komórek rozrodczych. Powstaje wewnątrz pylników stanowiących najważniejszą część pręcików - męskich organów rozrodczych rośliny.

O "skuteczności" alergizującego działania pyłku jakiegoś gatunku rośliny decyduje, na danym terenie, kilka czynników. Roślina powinna występować dostatecznie często i produkować wystarczającą ilość pyłku, przy czym z reguły większe jest oddziaływanie pyłku lekkiego, łatwo przenoszonego przez wiatr. Warunki te spełniają liczne, pospolicie występujące gatunki wiatropylne, np. kwitnące wczesną wiosną drzewa i krzewy oraz, kwitnące później, trawy.
Ilość ziaren pyłku produkowanych przez rośliny wiatropylne jest ogromna, np. męski kwiat sosny czarnej wytwarza ok. 1,5 miliona ziaren, kwiat konopii siewnych - ok. 300 tysięcy. Rośliny owadopylne wytwarzają znacznie mniej pyłku, np. rdest wężownik ok. 5,5 tys. ziaren pyłku w kwiecie, ślazówka turyngska około 15 tysięcy.
Najwięcej pyłku opada w pobliżu roślin macierzystych, część pokonuje odległość kilku, kilkudziesięciu kilometrów, a pyłek niektórych roślin może być przenoszony przez wiatr na odległość nawet kilku tysięcy kilometrów. Rekordowe przeloty jakie zanotowano, to 3000 kilometrów w przypadku pyłku przęśli i aż 5400 kilometrów przebyte przez pyłek buka południowego. Doskonałym "lotnikiem" jest też pyłek brzozy. Obserwowany jest w Skandynawii na kilka tygodni przed lokalnym pyleniem - przynoszą go masy powietrza z południa. Jego obecność odnotowano też na wyspie Jan Mayen, w odległości 540 km od najbliższej brzozy. Odległość, na jaką pyłek może być przenoszony, zależy od jego wielkości, ciężaru i kształtu. Wielkość ziaren pyłku waha się w granicach 5 do 200 mikronów, przy czym najwięcej typów mieści się w przedziale 20-40 mikronów. Pyłek niektórych drzew iglastych (np. sosny) wyposażony jest w specjalne worki powietrzne, ułatwiające przenoszenie go przez wiatr .
Aby zobrazować przebieg pylenia w ciągu sezonu wegetacyjnego, konstruuje się tzw. diagramy opadu pyłkowego. Pyłek spadający w ciągu 24 godzin na płytkę pokrytą glicerożelatyną lub bibułę nasączoną gliceryną, jest zliczany i oznaczany. Na diagramie pyłkowym odnotowuje się ilość pyłku poszczególnych gatunków, rodzajów i rodzin roślin, który opadł na określoną powierzchnię.
Na diagramie opadu pyłkowego zaznacza się wyraźna granica dzieląca sezon pylenia na dwa etapy. Pierwszy z nich cechuje się bezwzględną dominacją drzew i krzewów - rozpoczyna się pyleniem leszczyny, olchy i klonu srebrzystego, a kończy pyleniem sosny; w drugim zdecydowaną przewagę mają rośliny zielne - rozpoczyna go pylenie traw, a kończy iwa z rodziny złożonych.
Przebieg krzywych pyłkowych, a także suma opadłego w ciągu roku pyłku danego taksonu, różnią się znacznie w kolejnych latach. Jest to spowodowane warunkami pogodowymi - temperatura, wiatr, deszcz, susza i in. I tak na przykład, w roku 1992 opad pyłku traw w Warszawie był nieduży, tylko w jednym dniu przekroczył 140 ziaren/dobę/10 cm2, natomiast w 1991 roku opad był dwukrotnie większy i utrzymywał się przez długi okres.
Oprócz śledzenia opadu pyłkowego prowadzi się tzw. badania volumetryczne. Badania te prowadzone są przy pomocy próbników, które automatycznie wsysają powietrze z pyłkami. Osadzające się na filtrze pyłki są poddawane maceracji i liczone. Określenie aktualnego stężenia pyłków w powietrzu ma duże znaczenie dla chorych i dla lekarzy.