Alergia na świeże owoce i warzywa

Alergia na świeże owoce i warzywa

W większości przypadków pojawienie się objawów uczulenia na owoce i warzywa poprzedzone jest o kilka lat objawami uczulenia na pyłki roślin, chociaż czasem objawy pyłkowicy są łagodne i pozostają nie zauważone lub nie występują wcale.

Objawy uczulenia wywołane przez warzywa i owoce są natychmiastowe: występują zwykle kilkanaście minut (najpóźniej 90) po zjedzeniu uczulającego pokarmu. Najczęściej dotyczą śluzówek narządów będących w bezpośrednim kontakcie z uczulającym pokarmem: jamy ustnej, gardła; rzadziej dalszych odcinków przewodu pokarmowego. U osób szczególnie wrażliwych lub po zjedzeniu dużej ilości uczulających warzyw czy owoców może wystąpić reakcja uogólniona - pokrzywka, nieżyt nosa, skurcz krtani, obturacja oskrzeli, bóle brzucha i biegunka, a nawet pełnoobjawowy wstrząs anafilaktyczny z utratą przytomności i spadkiem ciśnienia.
Objawy umiejscowione w jamie ustnej i gardle określane są jako pokrzywka kontaktowa jamy ustnej, zespół anafilaksji jamy ustnej lub zespół alergii jamy ustnej. Reakcja ta zawsze przebiega z udziałem IgE. Objawy zazwyczaj rozpoczynają się drętwieniem, świądem i obrzękiem warg, języka i śluzówek jamy ustnej, a następnie gardła. Jeśli obrzęknięta jest też krtań, pacjent ma uczucie duszności.
Objawy ogólne są zwykle poprzedzone miejscowymi, tylko w nielicznych przypadkach zdarza się pierwotna reakcja ogólnoustrojowa. Stopień ciężkości objawów ogólnych zależy od rodzaju uczulającego pokarmu. Najcięższe objawy obserwowano w przypadku alergii na seler, pietruszkę i warzywa mające silny zapach. Większość owoców i warzyw wywołuje objawy tylko na surowo, gotowanie i inne procesy przetwórcze niszczą zawarte w nich alergeny. Ale np. alergeny selera są termostabilne i działają nawet po ugotowaniu.
Jak już wcześniej wspomniano, ten typ alergii zwykle współistnieje z pyłkowicą. Udowodniono podobieństwo antygenowe pomiędzy pyłkami a warzywami i owocami. Badania wykazały, że ponad 60% pacjentów uczulonych na pyłek brzozy miało kliniczne objawy alergii na owoce i warzywa, a ponad 30% dodatnie testy skórne ze świeżymi owocami i warzywami. U pacjentów uczulonych na pyłki innych roślin (trawy, bylica) dolegliwości te występują rzadziej - tylko w ok. 20% przypadków.
Z owoców najczęściej uczulają orzechy, jabłka i owoce pestkowe. Rodzaj uczulających pokarmów zależy od lokalnej flory wywołującej alergię pyłkową (reakcja krzyżowa) i miejscowych zwyczajów żywieniowych.
Do ustalenia rozpoznania zwykle wystarcza dokładnie zebrany wywiad. Badania dodatkowe to najczęściej testy skórne i oznaczenie stężenia swoistych IgE w surowicy krwi (RAST).
Alergeny roślinne zawarte w odczynnikach stosowanych do tych badań są nietrwałe, co powoduje częste uzyskiwanie fałszywie ujemnych wyników. Lepszą metodą jest wykonywanie testów skórnych "prick by prick" - tym samym nożykiem nacina się najpierw pokarm a potem skórę.
Testy skórne z komercyjnymi roztworami są miarodajne dla orzechów i grochu, a RAST dla jabłek i selera.
Doustne ślepe próby prowokacji, które są badaniami potwierdzającymi związek pomiędzy spożyciem pokarmu a wystąpieniem objawów klinicznych i uznane są za wzorcową metodę w diagnostyce alergii na pokarmy, w przypadku owoców i warzyw nie mają zastosowania. Wynika to z faktu, że podanie tego typu alergenów w formie kapsuł:

  1. - omija jamę ustną i gardło, a tam właśnie reakcja alergiczna jest najsilniejsza;
  2. - pod wpływem liofilizacji właściwości alergenów mogą się zmienić;
  3. - rozpuszczenie kapsuł w żołądku może wywołać nagłą reakcję uogólnioną zagrażającą życiu.

Leczenie - jak we wszystkich przypadkach uczulenia na pokarmy - polega na unikaniu jedzenia uczulających owoców i warzyw.
Pacjenci silnie uczuleni, którym zagrażają ciężkie objawy ogólnoustrojowe czy obrzęk krtani, powinni zawsze mieć przy sobie adrenalinę w autostrzykawce.
Leczenie pyłkowicy wydaje się nie mieć wpływu na opisywane tu objawy alergii pokarmowej, ale wymaga to dalszych badań.