Alergia na lateks

Alergia na lateks

W ciągu ostatnich kilkunastu lat znacznie zwiększyła się częstość występowania alergii na lateks. Związane jest to z lawinowym wzrostem zużycia rękawic lateksowych spowodowanym szybkim rozprzestrzenianiem się AIDS i wirusowych zapaleń wątroby. Nie dziwi więc fakt, że najbardziej narażeni na rozwój alergii na lateks są pracownicy slużb medycznych i zakladów przetwarzających lateks, a także pacjenci.

Lateks (mleczko kauczukowe) jest białym, lepkim sokiem roślin kauczukodajnych. Znanych jest kilkaset gatunków drzew i krzewów, rosnących dziko lub uprawianych, z których pozyskuje się mleczko kauczukowe. Największe znaczenie gospodarcze ma kauczukowiec brazylijski (Hevea brasiliensis), który dostarcza 99% tego surowca. Znany jest też lateks syntetyczny, ale jego wykorzystanie jest małe. Lateks jest wykorzystywany bezpośrednio - do wyrobu rękawiczek, smoczków i zabawek - lub przetwarzany na kauczuk a dalej (wulkanizacja) gumę i ebonit.

GRUPY RYZYKA

Rozwój alergii na lateks jest uwarunkowany częstą ekspozycją na jego alergeny. Pierwsze objawy uczulenia mogą pojawić się już po pół roku od pierwszego kontaktu, ale najczęściej zauważalne symptomy choroby ujawniają się dopiero po kilku lub kilkunastu latach. Im częstszy kontakt z lateksem, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia alergii. Wyróżniono trzy grupy ryzyka:

  • pracownicy służby zdrowia, szczególnie personel oddziałów zabiegowych;
  • pacjenci, przede wszystkim dzieci z rozszczepem kręgosłupa i przepuklinami rdzeniowymi;
  • pracownicy fabryk przetwarzających lateks.

Badania epidemiologiczne wykazały częstsze występowanie nadwrażliwości na lateks u alergików i osób z potwierdzoną atopią. Nie wyklucza to jednak możliwości rozwoju alergii na lateks u ludzi zdrowych.

OBRAZ KLINICZNY

Nadwrażliwość na lateks ma charakter natychmiastowy (typ I reakcji alergicznej wg Gella i Coombsa). W zależności od miejsca ujawnienia się alergii może ona przybrać postać pokrzywki kontaktowej, kataru siennego i zapalenia spojówek, obrzęku naczynioruchowego, astmy oskrzelowej, a nawet uogólnionego wstrząsu anafilaktycznego. Manifestacja kliniczna jest zależna od rodzaju ekspozycji. Założenie lateksowych rękawiczek powoduje miejscową lub uogólnioną pokrzywkę, której towarzyszy rumień i świąd. Groźniejszy w skutkach może być kontakt lateksu z błoną śluzową, np. podczas badania jelita grubego z wykorzystaniem cewników, gdyż możliwe jest wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego z zagrażającą życiu zapaścią. Równie niebezpiecznym rodzajem ekspozycji jest wdychanie alergenu. Dostające się do oskrzeli cząstki lateksu mogą wywołać napad astmy.
Rodzaj i ciężkość objawów są trudne do przewidzenia, jednak zawsze trzeba liczyć się z możliwością wystąpienia ciężkich uogólnionych reakcji. Zmusza to lekarzy i pacjentów do szczególnej ostrożności.
U chorych z nadwrażliwością na lateks często obserwuje się współistniejący kontaktowy wyprysk alergiczny skóry, który jest wynikiem reakcji alergicznej o odmiennym, tzw. późnym mechanizmie. Nie jest to alergia na lateks sensu stricto, gdyż alergenem są tu dodawane do lateksu antyutleniacze i przyspieszacze wulkanizacji, a nie wchodzące w jego skład białka, jak w typowej, IgE zależnej, alergii na lateks.

PROFILAKTYKA I LECZENIE

Wszelkie sygnały świadczące o alergii na lateks muszą być weryfikowane badaniami dodatkowymi in vivo lub in vitro. Obie metody mają zalety i wady. Badania in vivo są bardziej czułe, lecz mogą (rzadko) być przyczyną powikłań. Metody in vitro są bezpieczniejsze, ale za to mniej czułe.
W przypadku potwierdzenia alergii na lateks konieczne staje się unikanie kontaktu z nim. Jest to jedyna skuteczna metoda zapobiegania wystąpieniu objawów.
Zabiegi lecznicze z udziałem pacjentów uczulonych na lateks powinny być wykonywane bez wykorzystywania przedmiotów lateksowych lub gumowych, dlatego pacjenci powinni zawsze informować lekarza o alergii na lateks a także o jej podejrzeniu.
Badana była przydatność premedykacji, czyli farmakologicznego zabezpieczenia przed reakcjami alergicznymi. Skuteczość tych zabiegów została oceniona nisko i w związku z tym nie mogą być one alternatywą dla eliminacji alergenu.
Leczenie reakcji alergicznych wywołanych przez lateks nie różni się od typowego, stosowanego w pokrzywce, astmie i pozostałych chorobach alergicznych o innym podłożu.