Zapalenia spojówek

Zapalenia spojówek

W spojówkach oka, podobnie jak w innych tkankach nabłonkowych, może rozwinąć się miejscowa nadwrażliwość na swoiste alergeny. Odczyn alergiczny powstający w spojówkach może być bardzo różny i uzależniony jest od stopnia wrażliwości chorego.

Alergiczne zapalenia spojówek wywoływane są najczęściej przez alergeny wziewne. Unoszące się w powietrzu alergeny osiadają na powierzchni spojówki, rozpuszczają we łzach, a następnie przechodzą przez nabłonek w głąb spojówki wywołując miejscową reakcję zapalną. Sprzyja temu zwiększona przepuszczalność spojówek u chorych z alergią, powodowana między innymi niskim poziomem immunoglobuliny wydzielniczej (IgA).
Alergiczne zapalenie spojówek bardzo często towarzyszy innym schorzeniom alergicznym: atopowemu zapaleniu skóry, alergicznemu nieżytowi nosa, astmie oskrzelowej.

OBECNIE WYRÓŻNIA SIĘ:
- zapalenie spojówek związane z katarem siennym,
- wiosenne zapalenie spojówek,
- atopowe zapalenie spojówek i rogówki.

ZAPALENIE SPOJÓWEK ZWIĄZANE Z KATAREM SIENNYM 

jest najczęstszą formą alergii ocznej. Zwykle ma postać ostrą, w której objawy pojawiają się w bardzo krótkim czasie od kontaktu z alergenem. Istnieje też postać przewlekła, w której nieznaczne początkowo objawy zaostrzają się przy powtórnym zetknięciu z alergenem.
Zapalenie to występuje zawsze obustronnie, a cechuje je uporczywe swędzenie, pieczenie, łzawienie i światłowstręt. Spojówki powiek i gałki ocznej są przekrwione i obrzęknięte, co nadaje oczom "szklisty" wygląd. Powieki są również zaczerwienione i obrzmiałe, a z worka spojówkowego wypływa wodnista, czasem śluzowa, wydzielina. Objawom ze strony oczu towarzyszą objawy nieżytu nosa.
Stopień nasilenia objawów jest zróżnicowany - zależy od stopnia uczulenia organizmu, czasu trwania choroby i ilości alergenu jaka przeniknęła przez spojówkę.
Ten typ zapalenia wywoływany jest najczęściej przez pyłki traw i drzew, sierść i naskórek zwierząt domowych, pierze, kurz i roztocze kurzu domowego. W zależności od rodzaju alergenu objawy mogą występować sezonowo lub przez cały rok.

WIOSENNE ZAPALENIE SPOJÓWEK 

występuje w okresie wiosenno-letnim, głównie u dzieci i młodzieży, częściej u chłopców ze skłonnością do uczuleń (astma, pokrzywki, skaza atopowa). W miesiącach chłodniejszych objawy ustępują. Czynnikiem wywołującym są pyłki roślin.
Zapalenie dotyczy obu oczu, ale zmiany w jednym oku są zazwyczaj bardziej nasilone. Dolegliwości są bardzo podobne jak w zapaleniu spojówek związanym z katarem siennym: pieczenie, swędzenie, łzawienie, niewielki światłowstręt. Spojówki są przekrwione, a w worku spojówkowym gromadzi się kleisty, lepki śluz.
W zależności od umiejscowienia stanu zapalnego spotykane są dwie postacie zapalenia wiosennego:
- postać powiekowa: na spojówce powieki górnej pojawiają się zmiany brodawkowate, przypominające swym wyglądem kamienie brukowe. Zmiany brodawkowate mogą być tak nasilone, że powodują opadnięcie powieki górnej.
- postać gałkowa, o cięższym przebiegu: dotyczy spojówki pokrywającej gałkę oczną. Przy rąbku rogówki powstają małe guzki lub galaretowate zgrubienia układające się w formie wału. W cięższych przypadkach może dochodzić do ubytków nabłonka rogówki i powstawania owrzodzeń.
Dziecięca forma wiosennego zapalenia spojówek z reguły wygasa bez śladu po 4-10 latach trwania. W rzadkich przypadkach może się nie wycofać i wówczas, u osób w średnim wieku, ma o wiele cięższy przebieg.

ATOPOWE ZAPALENIE SPOJÓWEK I ROGÓWKI 

towarzyszy atopowemu zapaleniu skóry. Pojawia się u dzieci i nastolatków i może trwać przez wiele lat. Zmiany dotyczą obu oczu. Objawy to silny obrzęk i zaczerwienienie powiek, zaczerwienienie spojówek, świąd, pieczenie, łzawienie i śluzowo-ropna wydzielina z worka spojówkowego.
Atopowemu zapaleniu spojówek powieki górnej i dolnej często towarzyszy zapalenie brzegów powiek i wtórne zakażenie zmian skórnych.
U chorych na atopowe zapalenie spojówek obserwuje się zwiększoną podatność na zakażenie oka wirusem opryszczki i gronkowcami, które mogą być przyczyną ciężkich powikłań - schorzeń rogówki, których leczenie jest trudne i może trwać wiele tygodni.


LECZENIE

Ze względu na złożone przyczyny alergicznych zapaleń spojówek ich leczenie nie jest łatwe - zawsze wymaga od lekarza wnikliwej analizy wszystkich czynników, które mogą wpływać na przebieg choroby. Nie wszystkie z nich są związane z reakcją uczuleniową. Leczenie musi być prowadzone przez lekarza okulistę. Próby samodzielnego stosowania leków, bez konsultacji, mogą przynieść efekt odwrotny od zamierzonego lub spowodować powikłania. Leczenie zapaleń spojówek, podobnie jak innych chorób o podłożu alergicznym jest długotrwałe.
Powikłania w postaci dodatkowych zakażeń wirusowych lub bakteryjnych wymagają stosowania leków przeciwwirusowych i antybiotyków.
W leczeniu alergicznych zapaleń spojówek stosuje się leki podawane miejscowo, do worka spojówkowego (krople lub maści), a w cięższych przypadkach - leki doustne. Preparaty podawane miejscowo należą do kilku grup. W Polsce najczęściej są stosowane:
- leki zwężające naczynia i przeciwhistaminowe: Rhinophenazol ophtalmicum, Betadrin, Mibalin, Cincol, Sulfarinol. Niektóre z nich zawierają także środki o własnościach odkażających.
- leki przeciwzapalne i przeciwalergiczne:
- niesteroidowe - Indocid, Ocuflur, Naclof, Tanderil, Naaxia;
- steroidowe - Cortineff, Prednisolonum, Dexamethason, Hydrocortisonum opątalmicum (maść), Dicortineff, Oxycort A, Atecortin, Ophticor H, Maxitrol, Spersadexoline, Isopto-Flucon;
- leki stabilizujące błonę komórkową komórek tucznych - Cusicrom, Opticrom.
Wskazane są również preparaty wapnia i leki przeciwhistaminowe podawane doustnie.
Należy jeszcze raz podkreślić, że rodzaj stosowanego leczenia musi być każdorazowo ustalany przez lekarza. Może się bowiem zdarzyć, że ponowne wystąpienie niemal identycznych objawów zapalnych u tej samej osoby, wymaga zastosowania zupełnie innej terapii.