Dziecko z alergią

Dziecko z alergią

Cechy fizjologiczne okresu niemowlęcego i wczesnego dzieciństwa usposabiają do odczynów alergicznych. Dotyczy to przede wszystkim dzieci ze skazą atopową. Skaza atopowa to wrodzona skłonność do reagowania odczynem alergicznym na czynniki uczulające, takie jak substancje pokarmowe, pytki traw, drzew, krzewów, pleśnie, sierść zwierząt, pierze i wiele innych. U osób nie obciążonych skazą atopową te potencjalne czynniki uczulające nie wywołują reakcji alergicznej.
Dzieci rodziców nie obciążonych skazą atopową chorują na choroby alergiczne dość rzadko, nie częściej niż w 12%. Prawdopodobieństwo zachorowania zdecydowanie wzrasta, jeżeli u jednego z rodziców występują objawy alergii, i wynosi około 40%. Jeżeli natomiast oboje rodzice chorują na schorzenia atopowe, to odsetek ten wzrasta do 65% lub więcej. Należy podkreślić, że objawy chorobowe u dziecka nie muszą być takie same jak u rodziców i dziadków. Dziecko dziedziczy jedynie samą skłonność do reagowania w ten właśnie sposób na czynniki zewnętrzne. Objawy mogą być bardzo różne i dotyczyć wielu narządów. Zwykle w miarę rozwoju dziecka mają tendencję do zmiany umiejscowienia. Na przykład u niemowlęcia obserwuje się wyprysk atopowy i kolki jelitowe, a w późniejszym okresie u tego samego dziecka może rozwinąć się astma oskrzelowa lub alergiczny nieżyt nosa.
Do najważniejszych cech schorzeń atopowych należą:

  • wczesne pojawienie się zmian chorobowych, niekiedy nawet w pierwszym miesiącu życia;
  • wielopostaciowy charakter obserwowanych zmian dotyczący różnych narządów z tendencją do zmiany umiejscowienia w miarę rozwoju dziecka;
  • skłonność do zaostrzeń lub nawracania objawów w okresach wzmożonego kontaktu z czynnikami uczulającymi;
  • wspomniane już uwarunkowania dziedziczne;
  • uczulenie na typowe substancje szeroko rozpowszechnione w środowisku, między innymi pyłki roślin, sierść różnych zwierząt i substancje pokarmowe;
  • łatwość wytwarzania przeciwciał klasy IgE (reagin), które biorą udział w reakcjach immunologicznych leżących u podłoża rozwoju schorzeń atopowych, na przykład wyprysku atopowego, astmy atopowej, atopowego zapalenia błony śluzowej nosa i innych.
    Należy podkreślić, że u dziecka ze skazą atopową nie zawsze muszą rozwinąć się objawy alergii. Optymalne warunki środowiskowe, przestrzeganie prawidłowego żywienia niemowlęcia i odpowiednia dieta starszych dzieci mogą powodować, że objawy alergii nigdy nie wystąpią. Jednak błędy dietetyczne, krótkie karmienie piersią, zbyt wczesne wprowadzenie pokarmów białkowych, między innymi mleka krowiego, twarogów, wywarów z mięs, a także złe warunki higieniczne i narażenie na inne czynniki uczulające sprzyjają ujawnieniu się schorzeń alergicznych. Stały kontakt tych dzieci z sierścią zwierząt, zwłaszcza od okresu wczesnego dzieciństwa, po pewnym czasie prowadzi do uczulenia na sierść zwierząt. Dom pełen pierza, futrzaków, wełen, rzadko sprzątany, a więc z dużą ilością kurzu i zawartych w nim roztoczy, sprzyja występowaniu alergii, która w miarę rozwoju dziecka może przyjmować coraz to inne postaci.
    Budowa i funkcjonowanie organizmu dziecka sprzyjają dość szybkiej i wczesnej alergizacji. Chodzi przede wszystkim o niedojrzałość układu pokarmowego, immunologicznego i znaczną przepuszczalność błon śluzowych.

    UCZULENIE NA POKARMY

    Niemowlę alergizuje się przede wszystkim przez przewód pokarmowy. W miarę wzrastania częściej uczulają alergeny wziewne. Nie świadczy to jednak o tym, że czynniki pokarmowe w późniejszych latach nie odgrywają już żadnej roli. U pewnej grupy osób uczulenie na pokarmy pozostaje.
    Szybki przyrost masy ciała niemowlęcia, a tym samym konieczność dostarczenia mu odpowiedniej ilości pożywienia, zmniejszone wydzielanie enzymów trawiennych, zwiększona przepuszczalność błony śluzowej przewodu pokarmowego i obniżony poziom immunoglobuliny A (IgA) powodują, że niemowlę jest szczególnie narażone na alergizację przez przewód pokarmowy. Dlatego tak ważne jest w tym czasie karmienie piersią, pokarmem matki w pełni dostosowanym do zapotrzebowania dziecka i możliwości trawiennych jego przewodu pokarmowego. W mleku matki znajduje się duża ilość wydzielniczej IgA, która w przewodzie pokarmowym dziecka pojawia się dopiero około szóstego tygodnia życia. Immunoglobulina ta eliminuje drobnoustroje i alergeny z powierzchni błony śluzowej i zapobiega tym samym zakażeniom i uczuleniu.
    Uczulenie na pokarmy powoduje m.in. dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego takie jak: wymioty, nudności, biegunki, zaparcia czy bóle brzucha. Jednym z pierwszych objawów mogą być silne wzdęcia i kolki jelitowe, utrata łaknienia, przykry zapach z ust, powiększenie wątroby i śledziony. Obserwuje się ponadto zapalenie czerwieni wargowej, świąd odbytu, czasami krwawienie z przewodu pokarmowego.
    Alergia pokarmowa może być także przyczyną schorzeń układu oddechowego, moczowego, nerwowego, krwiotwórczego, kostnego i narządów ruchu oraz skóry. Objawów jest bardzo wiele, są one różnorodne i nie wszystkie występują u jednego dziecka. Czasem pojawiają się jedynie dyskretne objawy ze strony jednego narządu, na przykład skóry. Kiedy indziej reakcja jest gwałtowna i obejmuje wiele narządów.
    Objawy alergii pokarmowej mogą przejawiać się zmianami ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takimi jak: zmęczenie, nadmierna senność, bóle głowy, trudności w koncentracji i nadpobudliwość, a nawet padaczka. Ze strony układu oddechowego nadwrażliwość na pokarmy może się manifestować astmą, przewlekłymi zapaleniami płuc, oskrzeli, krtani, gardła, uszu i zatok, katarem oraz sapką. Szczególną uwagę należałoby zwrócić na tzw. częste "przeziębienia", przebiegające zwykle bez podwyższonej temperatury ciała, niesłusznie wielokrotnie leczone antybiotykami i szczepionkami uodporniającymi. Te "przeziębienia" w postaci kaszlu, kataru, zapalenia spojówek i zapalenia gardła są często przejawem przewlekłego procesu alergicznego na tle nadwrażliwości pokarmowej lub uczulenia na alergeny wziewne.
    Zmiany skórne w przebiegu alergii pokarmowej mogą występować pod postacią obrzęku naczynioruchowego, atopowego zapalenia skóry i pokrzywki.
    Zmiany ze strony układu kostnego i ruchu u osób uczulonych na pokarmy mogą przejawiać się bólami i obrzękami stawów, bólami kończyn i podudzi.
    Ze strony układu moczowego obserwuje się białkomocz, krwinkomocz. U kobiet zdarzają się zapalenia przydatków, macicy, pochwy i sromu. We krwi obwodowej osób uczulonych często stwierdza się zwiększoną liczbę granulocytów kwasochłonnych (eozynofilów). Czasem może też występować niedokrwistość.
    Najlepszą metodą leczenia alergii pokarmowej jest wykluczenie z diety tego pokarmu, na który dziecko jest uczulone.

    ATOPOWE ZAPALENIE SKÓRY

    Jednym z najwcześniejszych objawów alergii jest wyprysk atopowy, popularnie zwany skazą białkową, rozpoczynający się zwykle w 2-3 miesiącu życia, a czasami wcześniej. Zmiany pojawiają się najczęściej na twarzy w postaci rozległych zmian zapalnych, skóra jest zaczerwieniona, napięta i łuszczy się. Tak wyglądające policzki niekiedy nazywa się "lakierowanymi". Środkowa część twarzy, nos, usta i broda są zazwyczaj niezmienione. Zmiany mogą rozszerzać się na całe ciało, łącznie z owłosioną skórą głowy. Niejednokrotnie niesłusznie interpretowane są one jako "ciemieniucha", nie obserwuje się jednak w tych przypadkach tak dla niej charakterystycznych strupów. Zmiany na głowie są suche, złuszczające się. Włosy są cienkie, matowe, łamliwe i przerzedzone. Często zmiany lokalizują się u nasady płatków usznych (tak zwane naderwane uszy). Przyczyną wyprysku atopowego są zwykle alergeny pokarmowe, rzadziej wziewne.
    U ponad 50%. dzieci atopowe zapalenie skóry współistnieje z objawami alergicznymi ze strony innych narządów, gdyż skaza atopowa dotyczy całego organizmu. Zmiany skórne mają tendencję do ustępowania w drugim roku życia u około 20% dzieci. W tym samym czasie mogą się pojawiać objawy w postaci powtarzających się "przeziębień", napadów duszności ze skurczem oskrzeli, katarów. Zmianom skórnym często towarzyszy nadpobudliwość, czasem agresja czy nadmierna senność, szkodliwie wpływające na kształtowanie się zachowań dziecka i jego osobowości. Zmiany te niekiedy mają trwały charakter.
    Pojawienie się wyprysku atopowego u niemowlęcia może być sygnałem późniejszych zaburzeń alergicznych. Leczenie polega przede wszystkim na przyczynowym eliminowaniu tych czynników, które uczulają dziecko, a więc rozważnym eliminowaniu alergenów pokarmowych. Z dużym naciskiem należy podkreślić, że atopowe zapalenie skóry jest jednym z objawów skazy atopowej dotyczącej całego organizmu. Skóra w tym przypadku jest jedynie narządem, przez który skaza atopowa daje znać o swoim istnieniu. Jeżeli wyprysk atopowy nie ustępuje około drugiego roku życia lub pojawia się później (ok. czwartego roku życia), wówczas charakter obserwowanych zmian jest inny. Są one zwykle umiejscowione w zgięciach łokciowych, podkolanowych i na szyi. Tam, gdzie zmiany trwają dłużej, skóra staje się zgrubiała, szorstka. Wskutek częstego drapania i nierzadko dołączającego się zakażenia bakteryjnego dochodzi do przewlekłego zliszajcowacenia.

    ASTMA OSKRZELOWA

    Astma oskrzelowa u dzieci bywa często nierozpoznawana. Dotyczy to szczególnie dzieci małych, u których głównym objawem może być jedynie kaszel lub świszczący oddech, występujący tylko w okresie zakażeń układu oddechowego. Osiemdziesiąt procent dzieci chorych na astmę zapada na nią przed piątym rokiem życia, a 30% przed drugim rokiem życia. Dzieci poniżej dwóch lat można podejrzewać o astmę wtedy, gdy mają skłonność do obturacyjnych zapaleń oskrzeli, zapadają na nie częściej niż trzy razy w roku i pochodzą z rodzin obciążonych alergią. Typowy napad duszności w przebiegu astmy oskrzelowej charakteryzuje się wydłużonym, utrudnionym wydechem, męczącym, bezproduktywnym i suchym kaszlem, zmianami osłuchowymi, które niejednokrotnie można usłyszeć już na odległość. Duszności bez towarzyszącego zakażenia u dziecka, u którego już występowały objawy alergii oraz obciążający wywiad rodzinny, przemawiają za astmą atopową.
    Do czynników ryzyka zachorowania na astmę oskrzelową należą m.in.:
    - znaczne narażenie w okresie niemowlęcym na różne alergeny, między innymi stała obecność zwierząt w domu, ciągły kontakt z pierzem, wełną, materacem z włosia końskiego lub trawy morskiej;
    - sztuczne karmienie od urodzenia. Wczesne, niezgodne z zaleceniami lekarzy wprowadzenie do diety pokarmów bogatobiałkowych, na przykład pełnego mleka krowiego, twarogu, jaj i ryb;
    - epizody kurczowego zapalenia oskrzeli w okresie niemowlęcym;
    - dodatni wywiad osobniczy (występowanie innych schorzeń alergicznych u dziecka) i rodzinny (występowanie chorób alergicznych w rodzinie).
    Odpowiednie warunki środowiskowe, przestrzeganie diety i prawidłowa pielęgnacja dziecka mogą zdecydowanie zmniejszyć niebezpieczeństwo astmy oskrzelowej.

    ALERGICZNY NIEŻYT NOSA

    Jest najczęstszym schorzeniem dróg oddechowych; występuje u około 20% dzieci. Objawy nierzadko zaczynają się już w okresie niemowlęcym. Ze względu na przewlekły charakter zmian, jak również na dołączające się czasami wtórne zakażenie bakteryjne zdarza się, że dzieci z tego typu schorzeniem są bezskutecznie, długotrwale leczone antybiotykami. Często oddychają one ustami i ten nawyk zwykle pozostaje nawet wówczas, gdy obrzęk błony śluzowej nosa ustępuje. Stałe oddychanie ustami sprzyja zakażeniom gardła, te zaś nasilają objawy alergiczne ze strony nosa. Takie dzieci łatwiej zapadają na zapalenie uszu i zatok.
    Do głównych objawów alergicznego nieżytu nosa należą surowiczy, wodnisty wyciek, napady kichania i uczucie zatkania nosa, wynikające przede wszystkim z obrzęku błony śluzowej. Objawy te mogą być sezonowe, na przykład występują tylko w okresie kontaktu z pyłkami roślin, lub całoroczne z okresowymi zaostrzeniami. Objawy dziecięcej alergii bywają bardzo różnorodne, dotyczą dosłownie wszystkich narządów. Mogą przebiegać gwałtownie z udziałem wielu układów lub łagodnie jednonarządowo. Nie należy ich jednak nigdy bagatelizować, bo nawet te najmniej niepokojące mogą stanowić zapowiedź późniejszych ciężkich objawów alergii, którym można byłoby zapobiec przede wszystkim przez odpowiednią pielęgnację, żywienie, unikanie czynników alergizujących, a w końcu stosowanie właściwych leków.