Astma i sport - nie bójmy się!

Astma i sport - nie bójmy się!

Sprawa wysiłku fizycznego osób chorych na astmę oskrzelową, tak dzieci, jak i dorosłych, jest od dawna w centrum uwagi osób zajmujących się tą chorobą. Wiele kontrowersyjnych poglądów na ten temat wyrażają sami chorzy.

Według najnowszego piśmiennictwa (W. Droszcz, Astma oskrzelowa, PZWL 1995) astmę wysiłkową rozpoznajemy rzadko - "kiedy wysiłek fizyczny jest jedynym czynnikiem wywołującym napad. Powysiłkowy skurcz oskrzeli jest zwykłym zjawiskiem we wszystkich rodzajach astmy".

Z jednej strony panuje przekonanie o szkodliwości wysiłku i zaostrzeniach pod jego wpływem objawów w tzw. astmie wysiłkowej, a z drugiej podkreślane bywa znaczenie aktywności fizycznej w zachowaniu wydolności oddechowej chorych. Mała aktywność powoduje osłabienie wydolności fizycznej i coraz gorszą tolerancję wysiłku. Ponadto dzieci i młodzież nie uprawiający sportów z rówieśnikami tracą z nimi kontakt, izolują się ze środowiska. Tak więc sport jest jednym z ważnych elementów leczenia i profilaktyki.

Przebywanie na otwartym terenie w okresie zimowym jest korzystne dla chorych z astmą atopową, zwłaszcza pyłkowicą. Od grudnia do powietrze jest wolne od pyłków, a opady deszczu i śniegu oczyszczają powietrze. Niebezpieczeństwo nasilenia objawów jest w zimie związane z wdychaniem chłodnego powietrza. To nasila tendencję do skurczu oskrzeli. Należałoby w takim razie polecić dni o umiarkowanie niskiej temperaturze.
Przed rozpoczęciem treningu czy sportowej zabawy zalecane jest zmierzenie szczytowego przepływu wydechowego (PEF). Między innymi na podstawie pomiaru tego parametru przed i w czasie jazdy na nartach wykazano bezpieczeństwo uprawiania sportu.
Najbezpieczniejszy jest wysiłek "interwałowy" (wysiłek - przerwa - wysiłek). Polecany jest trening grupowy, najlepiej w formie zabawy. W zasadzie wszystkie rodzaje sportów można uprawiać w takiej formie. Wysiłek powinien być dawkowany w zależności od wydolności chorego i jego samopoczucia. Z uwagi na możliwość robienia przerw i łatwe regulowanie intensywności wysiłku dość dobrym rozwiązaniem jest spokojna jazda na rowerze, pływanie, gra w piłkę ręczną, tenisa stołowego czy kometkę, a w zimie narciarstwo biegowe. Trzeba jednak być ostrożnym - nie forsować się i unikać ostrej rywalizacji.
Podobnie powinno się podejść do uprawiania turystki pieszej - nie należy rozpoczynać marszu zbyt intensywnie i trzeba robić przerwy. Wymienionym rodzajom treningu może towarzyszyć gimnastyka oddechowa - zsynchronizowanie ruchów klatki piersiowej z ruchem kończyn. Celem takiej gimnastyki jest nauka poprawnego oddychania i wzmocnienie mięśni oddechowych. Bardzo polecane jest wdychanie powietrza przez nos i wydychanie przez "zasznurowane usta". Najlepszy do uprawiania sportu będzie dzień pogodny i w miarę bezwietrzny.
Uprawiając narciarstwo zjazdowe trzeba unikać dużych wysokości i szybkiej jazdy, a także jazdy w czasie silnego, zimnego wiatru. Podobnie zjazdy saneczkowe są dopuszczalne, ale niewskazane jest osiąganie dużych szybkości.
Przed planowanym treningiem można zastosować lek rozkurczający oskrzela, na przykład na 10-15 minut przed wysiłkiem wziewnie kromoglikan dwusodowy, szczególnie polecany dla dzieci i młodzieży. Lek ten można poprzedzić podanym wziewnie, również na ok. 10 minut przed wysiłkiem, agonistą beta-receptorów (np. Salbutamol, Ventolin). W czasie wyjazdów chory powinien zawsze mieć przy sobie leki, którymi aktualnie jest leczony, przede wszystkim przerywające napad duszności i glikokortykosteroidy wziewne.
Od kilku lat skutecznym postępowaniem w astmie wysiłkowej jest również stosowanie salmeterolu (Serevent), należącego do grupy tzw. beta-mimetyków o długotrwałym działaniu. Podstawowym działaniem salmeterolu jest rozszerzanie oskrzeli, trwające do 12 godzin. Poza tym Serevent zapobiega napadom astmy wysiłkowej, jak udowodniono, jeszcze w 9 godzin po zastosowaniu leku. Jego skuteczne działanie i bezpieczeństwo potwierdzone jest także w astmie wysiłkowej u dzieci. Długotrwałe działanie ochronne sa1meterolu jest szczególnie korzystne, gdy planuje się np. całodniowe wyjazdy rekreacyjne, połączone z uprawianiem sportu, grami i zabawami ruchowymi.