Astma zawodowa

Astma zawodowa

Pierwsze doniesienie o związku astmy z warunkami pracy pochodzi z XVIII wieku, a czynnikiem wywołującym był pył zbożowy. Szybko postępujący rozwój przemysłu i chemii powoduje pojawianie się nowych czynników odpowiedzialnych za występowanie astmy - opisano ich już ponad dwieście.

Wystąpienie objawów związanych ze zwężeniem oskrzeli wywołanym ekspozycją na działanie czynników obecnych w miejscu pracy nazywa się astmą zawodową. Szacunkowe dane zebrane w USA i Japonii określają, że 2-15% chorych na astmę to chorzy na astmę zawodową.
Do najczęściej spotykanych czynników wywołujących tę chorobę należą:

  • w przemyśle chemicznym: chloramina, etylenodwuamina, formaldehyd, izocyjaniany, bezwodniki, żywice epoksydowe, pianki poliuretanowe;
  • w przemyśle farmaceutycznym: leki - penicyliny, cefalosporyny, piperazyna, alfametylodopa, spiramycyna, cymetydyna; enzymy - trypsyna, bromelina, pankretyna, pepsyna, amylaza; zwierzęta laboratoryjne;
  • w przemyśle rolno-spożywczym i tekstylnym: wełna, bawełna, konopie, len, tytoń, kora drzew, pyły organiczne, środki ochrony roślin, środki dezynfekcyjne;
  • w przemyśle wydobywczym: platyna, nikiel, chrom, kobalt, wanad.

Astma zawodowa charakteryzuje się występowaniem takich objawów jak: łatwe męczenie się, "krótki oddech", duszność, kaszel i świsty w czasie pracy lub w kilka godzin po niej. Objawom tym może towarzyszyć nieżyt nosa i/lub zapalenie spojówek. Istotną cechą astmy zawodowej jest to, że dolegliwości ustępują lub znacznie zmniejszają się po weekendach i urlopie. Występowanie objawów może mieć trojaki przebieg:

  • reakcja wczesna - objawy występują bezpośrednio po ekspozycji na czynniki szkodliwe i trwają przez cały czas pracy, bez objawów ogólnoustrojowych;
  • reakcja opóźniona - objawy rozwijają się powoli w trakcie pracy i objawiają w postaci nocnych ataków duszności z towarzyszącym wzrostem temperatury ciała, bólami mięśniowymi, wzrostem leukocytozy i eozynofilii;
  • reakcja wczesna i opóźniona łącznie.

Podstawą rozpoznania astmy zawodowej są:

  • charakterystyczne objawy astmy oskrzelowej występujące w miejscu pracy lub w nocy i ustępujące lub zmniejszające się po przerwaniu pracy (np. weekend);
  • zawód, rodzaj pracy, kontakt z substancjami drażniącymi, toksycznymi itp.;
  • badanie czynności układu oddechowego (pomiar PEF) w pracy, i poza pracą, stałe i okresowe;
  • testy skórne - mogą być dodatnie przy ekspozycji na białka roślinne i zwierzęce;
  • testy immunologiczne - mogą wykazać obecność przeciwciał IgE specyficznych dla różnych alergenów;
  • niespecyficzne testy nadreaktywności oskrzeli na histaminę i metacholinę - są one pomocne u chorych z typowymi objawami, ale bez zmian w badaniach czynnościowych;
  • ocena specyficznej nadreaktywności oskrzeli - swoista próba prowokacyjna, która pozwala precyzyjne określić występujący w danym środowisku pracy czynnik powodujący objawy, nawet jeśli nie był on wcześniej rozpoznawany jako czynnik wywołujący astmę. Próba ta umożliwia też potwierdzenie rozpoznania astmy zawodowej.

Profilaktyka astmy zawodowej polega na opracowywaniu bezpiecznych technologii, używaniu ubiorów i urządzeń ochronnych, wykonywaniu okresowych badań. Bardzo ważne jest, aby młodzi ludzie chorujący na astmę oskrzelową wybierali taki zawód i miejsce pracy, żeby maksymalnie ograniczyć możliwość kontaktu z czynnikami drażniącymi lub uczulającymi. Leczenie astmy zawodowej jest takie samo jak innych postaci astmy oskrzelowej:

  • objawowe - beta-mimetyki, steroidy, cholinolityki, teofilina;
  • profilaktyczne - Intal, leki antyhistaminowe.

Wydaje się, że z powodu stałego zwiększania się liczby czynników mogących wywoływać astmę zawodową, częstotliwość jej występowania będzie coraz większa, a trudność w ocenie wyników badań i zbieżność wielu objawów z objawami przewlekłego zapalenia oskrzeli będą utrudniały rozpoznanie i określenie rzeczywistej częstotliwości występowania astmy zawodowej. Rozpoznanie astmy zawodowej jest bardzo ważne dla chorego ze względów orzeczniczych - rozpoznanie choroby zawodowej i uznanie jej konsekwencji ma wpływ na sytuację życiową chorego.