Czy ja mam astmę? Jakie są objawy astmy?

Czy ja mam astmę? Jakie są objawy astmy?

Pomimo wielu działań edukacyjnych astma jest nadal zbyt rzadko i zbyt późno rozpoznawana. W Polsce ok. 10% populacji choruje na astmę oskrzelową, jednak tylko część tych osób podejmuje leczenie.
Niektórzy pacjenci pomimo dolegliwości odwlekają wizytę u lekarza, licząc, że objawy ustąpią same. Inni traktują je jako mało groźne dla życia i zdrowia, szczególnie jeśli występują one epizodycznie, ustępują samoistnie, czyli bez stosowania leków oraz nie zakłócają zbytnio aktywności chorego.
Tymczasem wczesne rozpoznanie astmy jest bardzo ważne dla podjęcia właściwego leczenia, zmniejsza ryzyko dalszego rozwoju choroby i wystąpienia powikłań. Jednak zależy to nie tylko od lekarzy ale także od aktywności pacjentów i poszukiwania przez nich pomocy lekarskiej po zaobserwowaniu niepokojących objawów. Dlatego ważne jest rozpowszechnienie wiedzy o objawach, które mogą wskazywać na astmę. Zaobserwowanie tych dolegliwości powinno skłonić pacjenta do zasięgnięcia porady lekarskiej i podjęcia leczenia. Wywiad lekarski w oparciu o zgłaszane przez pacjenta objawy jest pierwszym krokiem do rozpoznania astmy. Często chorzy nie potrafią określić, czy objawy te mogą być związane z astmą, gdyż mogą mieć one bardzo różnorodny charakter, mogą być w różny sposób odbierane i opisywane przez chorych. Różnią się też nasileniem - od niewielkiego o charakterze epizodycznym, po bardzo ciężkie i nie ustępujące (stan astmatyczny). Dlatego też często określa się astmę jako chorobę mającą różne oblicza. Najczęstszymi objawami są: napadowa duszność, świszczący oddech oraz kaszel.
U większości chorych występuje duszność - nie zawsze jednak rozumieją pod tym pojęciem podobne odczucie. Niektórzy określają je jako odczucie dyskomfortu oddechowego, "utratę tchu", "płytki oddech", "ucisk na klatce piersiowej", "zaciskanie pasem" klatki piersiowej. Inni natomiast jako uczucie ciężaru na klatce piersiowej, "zbyt ciasnej" klatki piersiowej czy trudności z wdechem lub wydechem. Takie opisanie duszności własnymi słowami ułatwia lekarzowi prowadzącemu odróżnienie duszności wynikającej ze schorzenia układu oddechowego od duszności innego pochodzenia, np. w chorobach układu krążenia czy ośrodkowego układu nerwowego.
Duszności mogą występować w różnych okolicznościach. Niektórzy pacjenci noc przesypiają spokojnie, a napady duszności związane są z wysiłkiem, zimnym powietrzem, dymem lub innym czynnikiem wyzwalającym. D!a każdego pacjenta listę takich czynników ustala się indywidualnie, zalecając unikanie kontaktu z nimi. Dlatego niektórzy chorzy muszą ograniczać swoje codzienne czynności, a nawet decydować się na zmianę pracy. Inni natomiast mają duszności głównie w nocy.
Innym symptomem mogącym występować okresowo jest świszczący oddech. Opisując to chorzy często mówią, że słyszą "orkiestrę w płucach", świsty słyszalne nawet przez inne osoby, "gwizdy w płucach". Najczęściej towarzyszą one duszności. Innym ważnym objawem astmy jest kaszel. Może pojawiać się po napadzie duszności, często trudno wtedy odksztuszać gęstą wydzielinę. Kaszel może też być dominującym, a nawet jedynym odczuwalnym objawem. Dzieje się tak w Cough-variant asthma, czyli zespole Corrao. Charakteryzuje się on napadami uporczywego, duszącego kaszlu, bez zwężenia oskrzeli. Stwarzać to może duże trudności diagnostyczne, zwłaszcza że często objaw ten jest przez chorych lekceważony jako nie związany z astmą. Niekiedy taki kaszel może wyprzedzać rozwój pełnoobjawowej astmy.
Astma może mieć więc różne oblicza zależnie od doświadczanych przez chorego dolegliwości, jego wieku czy stopnia zaawansowania choroby. Zaobserwowanie przez chorego niepokojących objawów i umiejętność przekazania tych informacji lekarzowi może się przyczynić do wczesnego rozpoznania choroby i rozpoczęcia prawidłowego leczenia.
Ważne jest też określenie stopnia zaawansowania astmy, decydującego o sposobie leczenia. Klasyfikacja astmy może się opierać o różne kryteria. Najważniejsza dla prawidłowego leczenia jest klasyfikacja ciężkości astmy w zależności od objawów i częstości ich występowania. Klasyfikacji astmy dokonuje lekarz prowadzący. Wyróżnia się cztery stopnie ciężkości. Wstępna ocena odbywa się na podstawie objawów. Nierzadko ze względu na brak możliwości wykonania spirometrii objawy mogą być jedynym dostępnym kryterium oceny. W astmie epizodycznej napady występują rzadko - nie częściej niż dwa razy w tygodniu, a objawy nocne nie częściej niż dwa razy w miesiącu.
W okresie między napadami nie ma żadnych objawów. Często takie dolegliwości są bagatelizowane, bo nie zakłócają codziennego funkcjonowania.
Astma przewlekła lekka charakteryzuje się występowaniem objawów częściej niż dwa razy w tygodniu, ale nie częściej niż raz dziennie. Objawy nocne natomiast zdarzają się nie częściej niż dwa razy w miesiącu. Astma przewlekła umiarkowana wiąże się z codziennymi dolegliwościami, co utrudnia życie choremu. Objawy nocne zdarzają się częściej niż raz w tygodniu. Takie zaawansowanie astmy może zmuszać chorego do zmiany trybu życia i ograniczać jego możliwości zawodowe.
Najcięższa jest astma przewlekła ciężka - dolegliwości występują stale, ograniczają aktywność chorego. Zaostrzenia są częste, objawy nocne też. Chory ogranicza wysiłek fizyczny, często wymaga znacznej pomocy otoczenia.
Nieleczona astma może powodować pogorszenie i powikłania. Niestety chory często zgłasza się po pomoc dopiero kiedy dolegliwości są częste i ograniczają jego funkcjonowanie. Tymczasem tylko wczesne wykrycie astmy może przyczynić się do przeciwdziałania pogarszaniu się sprawności układu oddechowego i zapobiegać nieodwracalnym zmianom. Chory jest pierwszym obserwatorem objawów i jego wiedza o objawach wskazujących na astmę oskrzelową jest najważniejszym elementem wczesnej diagnostyki.