Refluks żołądkowo-przełykowy a astma

Refluks żołądkowo-przełykowy a astma

Refluks żołądkowo-przełykowy to "wyrzucanie" zawartości żołądka do przełyku. Oprócz częściowo strawionego pokarmu, w żołądku mamy silnie drażniący, kwaśny sok żołądkowy, a czasami też żółć i sok trzustkowy.

Krótkotrwały refluks, bezpośrednio po posiłku, jest normalnym zjawiskiem fizjologicznym. Nieprawidłowe są natomiast częste refluksy między posiłkami, a nawet w czasie snu. Typowe objawy choroby refluksowej to zgaga i kwaśne obijania po posiłkach, a u dzieci uporczywe ulewania i wymioty.
Na chorobę refluksową choruje 5-8% ludzi. Choroba refluksowa może być przyczyną nawracających zapaleń oskrzeli i płuc, przewlekłego kaszlu, duszności, bólu za mostkiem, zwłóknienia płuc, niedokrwistości, chudnięcia, a nawet nagłego zgonu z powodu zachłyśnięcia. Są to tzw. nietypowe objawy choroby refluksowej, które sprawiają najwięcej trudności diagnostycznych.
Najważniejszą przyczyną refluksu jest niewydolność dolnego zwieracza przełyku. Zwieracz uszczelnia połączenie przełyku z żołądkiem i nie dopuszcza do przedostawania się zawartości żołądka do przełyku. U niemowląt do 2-3 m.ż. zwieracz jest niedojrzały - dlatego noworodki i niemowlęta często ulewają po nakarmieniu.
Mocna kawa i herbata, wysiłek fizyczny z silnym napinaniem mięśni brzucha, a także niektóre leki zmniejszają napięcie zwieracza i mogą wywołać lub nasilić refluks. Ważnymi czynnikami sprzyjającymi wystąpieniu tej choroby są: mała sprawność oczyszczania przełyku, zmniejszona odporność nabłonka przełyku na uszkodzenie, zaleganie pokarmu w żołądku.
W ostatnich latach, dzięki specjalistycznym metodom badania, odkryto znaczenie refluksu w wielu, skądinąd dobrze już poznanych chorobach. Lekarze zajmujący się problemami chorób układu oddechowego stwierdzili na podstawie badań klinicznych, że refluks występuje aż u 83% osób leczonych z powodu astmy oskrzelowej. Nie wiadomo dlaczego refluks żołądkowo-przełykowy jest dolegliwością tak często towarzyszącą astmie. Może ma to jakiś związek z faktem, że w okresie rozwoju embrionalnego przełyk i górny odcinek dróg oddechowych rozwijają się z tej samej części prajelita i mają wspólne unerwienie.
Refluks może wywołać typową duszność astmatyczną i bywa przyczyną zaostrzeń astmy a zwłaszcza kaszlu i nocnych duszności. Kwaśna lub zasadowa treść żołądkowa silnie drażni przełyk. To podrażnienie powoduje odruchowy skurcz oskrzeli. Mimo braku typowych objawów zgagi czy kwaśnych odbijań, u części pacjentów niewielkie ilości treści pokarmowej dostają się do drzewa oskrzelowego. Te powtarzające się mikrozachłyśnięcia stają się przyczyną nieodwracalnych zmian w tkance płucnej, a ponadto powodują oporność astmy na typowe leczenie przeciwzapalne. Z drugiej strony, leki stosowane w leczeniu astmy - przede wszystkim teofilina i betamimetyki - zmniejszają napięcie zwieracza i w ten sposób sprzyjają refluksowi. Tak więc wzajemne związki refluksu i astmy często przypominają błędne koło. Dlatego konieczne jest precyzyjne rozpoznanie refluksu i jego leczenie.
Najdokładniejszym badaniem jest całodobowy pomiar pH (stężenia jonów wodorowych) w dolnej części przełyku. Można w ten sposób ustalić związek objawów astmy z refluksem. Cennym uzupełnieniem tego badania jest endoskopia, która umożliwia pobranie z przełyku wycinka do badania histopatologicznego. Podejrzenie przepukliny przełykowej lub zmian zapalnych w przełyku jest wskazaniem do kontrastowego badania radiologicznego. Dzieci często badane są ultrasonograficznie. Metodą, która "doświadczalnie" pozwala ocenić udział refluksu w przebiegu astmy jest podawanie leków leczących refluks (jako dodatek do terapii przeciwastmatycznej).
Leczenie choroby refluksowej jest kilkuetapowe. Zaczynamy od zmiany diety, eliminując z niej pokarmy, które zwiększają wydzielanie soku żołądkowego. Łączymy to z zażywaniem leków uszczelniających połączenie przełyku i żołądka (np. cisaprid) oraz leków zmniejszających wydzielanie soku żołądkowego. Jeśli to możliwe, na okres leczenia refluksu odstawia się pochodne teofiliny i salbutamolu. Leczenie trwa kilka miesięcy lub dłużej. Brak poprawy po leczeniu farmakologicznym jest wskazaniem do operacyjnego uszczelnienia połączenia żołądkowo-przełykowego. Zabieg ten może być wykonany techniką laparoskopową, która polega na wprowadzaniu narzędzi chirurgicznych przez niewielkie, kilkunastomilimetrowe nacięcia, po których nie zostają widoczne blizny. U wielu pacjentów takie postępowanie pozwala opanować lub nawet całkiem wyeliminować zaostrzenia astmy powodowane przez refluks żołądkowo-przełykowy.