Samokontrola i dopuszczalne samoleczenie chorych na astmę

Samokontrola i dopuszczalne samoleczenie chorych na astmę

Jeśli lekarz podejrzewa, że pacjent jest chory na astmę oskrzelową: 

powinien zlecić mu wykonanie następujących badań przed pierwszą wizytą u specjalisty:
1 - rtg klatki piersiowej,
2 - badanie składu morfologicznego krwi ze wzorem,
3 - w miarę możliwości badanie stężenia IgE we krwi.

Jeżeli podczas pierwszego badania specjalista astmy nie wykluczy, powinien zlecić wykonanie:
4 - skórnych testów alergenowych według schematu wynikającego z pierwszego badania lub testów in vitro,
5 - badania spirometrycznego.

W zależności od wyników badania przedmiotowego będzie to badanie:
a - standardowe,
b - po leku rozkurczowym,
c - przed i po leku rozkurczowym.

Na badanie spirometryczne należy wybrać okres najlepszego samopoczucia chorego.
Badania 1 i 5 powinny być robione raz w roku.
Badania 3 i 4 co kilka lat (przy podejrzeniu pojawienia się nowych uczuleń).
Badanie 2 w miarę potrzeby - kontrolujemy odsetek krwinek kwasochłonnych, który im wyższy, tym intensywniej przebiegają procesy alergiczne i zapalne.


Chory na astmę oskrzelową musi sobie zdawać sprawę, że:
1 - astma jest chorobą, której nie można wyleczyć, ale:
2 - astma rozsądnie leczona może ulec znacznemu złagodzeniu;
3 - astma właściwie leczona może przejść w długotrwały okres bezobjawowy (tzw. remisja), który może wywołać wrażenie, że astma została wyleczona;
4 - astma, nawet po latach, może nawrócić w różnych sytuacjach takich jak np. ciężkie infekcje układu oddechowego, uszkodzenie nabłonka oddechowego czynnikami toksycznymi w pracy lub paleniem tytoniu, zmiany hormonalne (np. okres przekwitania, nadczynność tarczycy), intensywny kontakt z silnymi alergenami (np. kot) itp.
Punkty 1 i 4 są pesymistyczne, wymagają stosowania środków ostrożności nawet kiedy wydaje się nam, że jesteśmy już zupełnie zdrowi; 2 i 3 są punktami optymistycznymi.

Chory na astmę oskrzelową powinien być wyposażony w:
- przyrząd do pomiaru oporu w drogach oddechowych, mierzący szczytowy przepływ wydechowy - PEF (cena 30-50 zł, w zależności od typu);
- spejser (cena ok. 15 zł);
- pisemną instrukcję od lekarza - co robić, kiedy stan astmy się pogarsza i jakie objawy świadczą o pogorszeniu.


WYKORZYSTANIE POMIARÓW PEF

Musimy zmierzyć:
1- wahania PEF w ciągu określonego czasu, np. w ciągu doby (im większe, tym gorzej),
2 - "rekord" PEF w okresie najlepszego samopoczucia,
3 - czy PEF zmienia się po zastosowaniu salbutamolu (Salbutamol, Ventolin) lub fenoterolu (Berotec) - 10-15 minut po inhalacji.
- Źle jest, kiedy PEF jest stale bardzo niski i nie zmienia się po podaniu salbutamolu (Salbutamol, Ventolin) lub fenoterolu (Berotec) - świadczy to o nieodwracalnych zmianach w płucach (rozedma, zwłóknienie).
- Źle jest też, kiedy PEF wykazuje bardzo duże wahania (jak na ryc. 1). Grozi to "wpadaniem" chorego w stan astmatyczny.
- Źle jest również, kiedy PEF spada poniżej 50% własnego rekordu, grozi to stanem astmatycznym.
- Dobrze jest, kiedy PEF jest wysoki, bliski normy lub rekordu, a wahania dobowe nie przekraczają 20%.

Kiedy mierzyć PEF?
1 - rano, kiedy PEF jest najniższy;
2 - wieczorem, kiedy PEF jest najwyższy,
3 - jeśli PEF jest niższy od normalnego, trzeba zmierzyć jego ewentualny przyrost po podaniu salbutamolu (Salbutamol, Ventolin) lub fenoterolu (Berotec).
Wyniki wpisujemy do tabeli (tab. I) i pokazujemy lekarzowi podczas najbliższej wizyty. Analiza wartości zapisanych w tabeli wraz z informacją ile dawek leku rozkurczającego oskrzela chory przyjmuje w ciągu doby, pozwala tak samemu choremu, jak i jego lekarzowi ocenić stopień ciężkości astmy.

Taka samokontrola:
1- obiektywizuje ocenę samopoczucia chorego, co...
2 - umożliwia wczesną modyfikację leczenia przez samego chorego, jeszcze przed zgłoszeniem się do lekarza, dzięki czemu...
3 - astma nie ulega niebezpiecznemu zaostrzeniu, a...
4 - lekarz prowadzący może dokładnie ocenić przebieg i stopień ciężkości choroby, co ma podstawowe znaczenie dla ustalenia optymalnego leczenia. Ilustruje to tabela II.
Nie jest naszym zamiarem propagowanie samoleczenia, ale przy zaostrzeniu objawów zwykle konieczne jest rozpoczęcie bardziej intensywnego leczenia jeszcze przed zgłoszeniem się do lekarza (ale nie zamiast tego). Niezbędne informacje powinny być wpisane do wypełnianego przez lekarza "Planu leczenia astmy".


LEKI

Leki stosowane w astmie dzielimy na:
- rozkurczające oskrzela,
- przeciwzapalne.

Leki rozkurczające oskrzela:
- wziewne leki szybko działające typu salbutamolu (np. Ventolin, Berotec, Bricanyl) i inne;
- wziewne leki o przedłużonym działaniu (np. Serevent, który działa wolniej ale za to jego działanie utrzymuje się przez ok. 12 godz.);
- doustne leki o działaniu długotrwałym, typu salbutamolu, których obecnie na naszym rynku już nie ma;
- doustne leki o działaniu krótkotrwałym, typu salbutamolu, których obecnie prawie nie stosujemy (Salbutamol tabl. 2 i 4 mg);
- wziewne leki rozkurczające typu Atroventu. Atrovent w połączeniu z Berotekiem tworzy preparat Berodual;
- teofilina i jej pochodne takie jak aminofilina, eufilina (preparaty dożylne, doustne, doodbytnicze).

Leki przeciwzapalne:
- słabe leki przeciwzapalne typu Intalu, takie jak: Cromolyn, Cromogen, Tilade. Zaletą ich jest prawie zupełny brak objawów ubocznych i skuteczność rzędu 50%;
- silne leki przeciwzapalne doustne i w zastrzykach, typu Encortonu: Polcortolon, deksametazon, hydrokortyzon, Diprophos i inne;
- silne leki przeciwzapalne wziewne: Horacort, Budesonid, Becotide, Beclocort, Pulmicort i inne (od 1999 r. Flixotide).
Leki z dwóch ostatnich grup to glikokortykosteroidy, w skrócie GKS.

SPEJSER

Spejsery umożliwiają prawidłowe podawanie leków z inhatorków ciśnieniowych. Dzięki spejserom znacznie mniej leku osadza się w gardle i przedostaje do przewodu pokarmowego - zmniejsza się przez to niepożądane działania leków.


PLAN LECZENIA ASTMY

Międzynarodowa grupa ekspertów zaleciła wydawanie chorym instrukcji o sposobie postępowania w razie pogorszenia - na specjalnej karcie, podzielonej na trzy strefy: zieloną (astma ustabilizowana), żółtą (astma się pogarsza) i czerwoną (stan alarmowy). Rubryki powinien wypełnić lekarz.


PODSUMUJMY:

1. W stanie stabilnym chory powinien odwiedzać specjalistę co 3-6 miesięcy.
2. W razie pogorszenia wizyta powinna odbyć się jak najszybciej, najlepiej w tym samym dniu.
3. W razie gwałtownego pogorszenia chory powinien mieć zapewnioną szybką fachową pomoc ambulatoryjną i szpitalną (np. w Ośrodkach Leczenia Stanów Astmatycznych, którymi dysponują Akademie Medyczne w Warszawie i Wrocławiu).
4. Chory powinien być wyposażony w aparat do pomiaru PEF i spejser (warunkowo w nebulizator dyszowy) i co ważne, powinien umieć właściwie z nich korzystać.
5. Powinien być zrzeszony w lokalnej organizacji pomocy chorym na astmę. Organizacje takie dbają o interesy chorych, zajmują się edukacją i wspierają ośrodki nowoczesnego (a to znaczy dosyć kosztownego) leczenia ostrych stanów astmatycznych.