Aerozoloterapia w leczeniu astmy

Aerozoloterapia w leczeniu astmy

Wziewne leczenie astmy oskrzelowej można prowadzić nie tylko przy użyciu podręcznych dozowników (inhalatorów kieszonkowych), podających lek pod ciśnieniem, ale również stosując preparaty jako tzw. płyn do inhalacji. Lek rozpuszczany jest w wodzie destylowanej lub soli fizjologicznej i przy pomocy elektrycznego inhalatora przetwarzany w "mgłę" przeznaczoną do wdychania. Rozbicie leku na mikroskopijnej wielkości cząsteczki aerozolu ułatwia jego wnikanie do płuc. 


Każdy inhalator elektryczny składa się z następujących części:
- kompresora - do sprężania powietrza,
- nebulizatora - komory, gdzie sprężone powietrze miesza się z roztworem leku tworząc aerozol,
- łącznika (drenu),
- ustnika (lub maski).
W warunkach szpitalnych (np. w oddziale intensywnej terapii), można zamiast powietrza używać tlenu z butli lub z centralnej instalacji. W niektórych inhalatorach aerozol jest wytwarzany przez falę ultradźwiękową. O ile dla osób nie chorujących przewlekle na choroby oskrzeli rodzaj inhalatora i sposób wytwarzania aerozolu nie ma znaczenia, to chorych na astmę należy przestrzec przed używaniem inhalatorów ultradźwiękowych. Woda destylowana, rozbita przez falę ultradźwiękową, powoduje u nich odruchowy, silny skurcz oskrzeli.
Inhalatory elektryczne są urządzeniami przenośnymi. Ważą 3-6 kg, niektóre mogą być zasilane z baterii. Komora nebulizatora ma objętość od 9 do 30 ml. Lek podawany w mniejszej objętości aerozolu dociera do oskrzeli w postaci bardziej stężonej, a inhalacja trwa krócej.
Najważniejszym, z punktu widzenia przydatności dla chorego, parametrem technicznym jest wielkość wytwarzanych przez aparat cząstek aerozolu. Aby lek dotarł w głąb dróg oddechowych, do tzw. oskrzeli obwodowych, inhalator musi wytwarzać aerozol o wielkości cząsteczek od l do 5 mikronów najlepiej 3-4 mikrony. Cząstki o większej średnicy nie docierają do drobnych dróg oddechowych, ponieważ osadzają się na błonie śluzowej jamy ustnej i gardła. Dostępne na polskim rynku urządzenia wytwarzają do 80% cząstek odpowiedniej wielkości.
Wszystkie wymienne części inhalatora (ustniki, łączniki, nebulizator) mogą być myte przy pomocy ogólnodostępnych środków czyszczących lub dezynfekujących, niektóre można nawet gotować. Trzeba pamiętać, że ze względów higienicznych inhalator może być używany tylko przez jedną osobę.
W Polsce rozprowadzanych jest kilka typów inhalatorów:
- Porta Neb 50 i Freeway-Lite (przenośne),
- TurboTurret (zasilany z sieci),
- Thomex MB (ultradźwiękowy).

Aerozoloterapia stosowana jest najczęściej w oddziałach szpitalnych, ale może być kontynuowana w warunkach domowych, pod nadzorem lekarza prowadzącego.
Mimo że praktycznie każdy rodzaj leku można obecnie podać drogą wziewną, aerozoloterapię stosuje się głównie z dwóch wskazań:
l - podanie dużej dawki leku rozszerzającego oskrzela,
2 - ułatwienie wykrztuszania.

Podawania dużych dawek leku rozszerzającego oskrzela wymagają chorzy:
- z ciężką postacią astmy
lub przewlekłego zapalenia oskrzeli, którzy muszą bardzo często stosować leki przeciw duszności (np. Berotec lub Salbutamol dziesięć i więcej razy na dobę);
- w okresie zaostrzenia choroby (np. w trakcie zakażenia układu oddechowego), wymagającego intensywniejszego leczenia zanim ujawni się pełne działanie antybiotyków i kortykosteroidów;
- w ostrym napadzie astmatycznym (w stanie astmatycznym), tak dorośli, jak i dzieci.
Uwaga: leczenie stanu astmatycznego prowadzi się tylko w szpitalu! Aerozoloterapia jest w tym przypadku tylko jedną składową leczenia. Stosowanie jej samodzielnie w domu, bez dodatkowych leków, może być powodem zagrożenia życia!

Inhalacja leku rozszerzającego oskrzela trwa dłużej lub krócej, w zależności od tego, w jakiej objętości jest rozpylony. Trzeba wziąć pod uwagę, że w ciężkim napadzie astmy korzystanie z inhalatora wiąże się niekiedy z dodatkowym wysiłkiem oddechowym - jeśli nebulizator jest oddzielony od ustnika dłuższym łącznikiem lub drenem, wykonanie wdechu jest trudniejsze. Dlatego też, dla chorych na ciężką postać astmy, lepsze są urządzenia w których ustnik jest "nałożony" bezpośrednio na nebulizator.
Aktualnie dostępnymi na rynku lekami rozszerzającymi oskrzela, nadającymi się do stosowania w postaci aerozolu, są Berotec, Ventolin, Atrovent i Berodual. Rodzaj leku i jego dawkę ustala dla każdego chorego lekarz prowadzący, w zależności od przebiegu choroby i schorzeń współistniejących.
O skuteczności inhalacji leku rozszerzającego oskrzela świadczą:
- poprawa samopoczucia (ustąpienie duszności, lżejszy i głębszy oddech),
- ustąpienie świstów słyszalnych wcześniej nad płucami w czasie oddychania,
- poprawa uzyskiwanej wartości PEF,
- poprawa wskaźników spirometrycznych.

Nie wolno kontynuować inhalacji, jeżeli:
- w czasie wdychania leku nasila się odczucie zmęczenia i utrudnienia oddychania,
- pojawia się odczucie podrażnienia gardła, krtani, oskrzeli lub kaszel.
Wszystkie nieoczekiwane objawy, jakie wystąpią podczas inhalacji, trzeba zgłosić lekarzowi prowadzącemu - niekiedy konieczna bywa zmiana stosowanego preparatu.
W obiegowym pojęciu inhalacja aerozolu służy głównie ułatwieniu wykrztuszania. Przekonanie to nie jest pozbawione racji, lecz mechanizm oddziaływania aerozoloterapii jest bardziej złożony i nie polega bynajmniej na "nawilżeniu" dróg oddechowych czy "rozpuszczeniu" wydzieliny. Inhalacja leku rozszerzającego oskrzela ma podwójne działanie: zmniejsza duszność i ułatwia wykrztuszanie. Likwidując zwężenie oskrzeli, znacznie ułatwia odkrztuszenie zalegającej tam wydzieliny. Aerozol, działając na górne drogi oddechowe, nasila też odruch kaszlowy. Poza tym zostaje pobudzony ruch mikrorzęsek wyściełających powierzchnię oskrzela i oczyszczających drogi oddechowe ze śluzu. Ćwiczenia oddechowe, wykonywane bezpośrednio po zakończeniu inhalacji, zwiększają wykrztuśne działanie aerozoloterapii. Aby pobudzić wykrztuszanie plwociny, można stosować tzw. inhalacje obojętne, np. z soli fizjologicznej (0.9% NaCl) lub z dodatkiem soli hipertonicznej (10% NaCl). Istnieje też kilka leków "wykrztuśnych" do stosowania w postaci aerozolu (np. Mucosolvan lub Mistabron) Jednak, jak wynika z doświadczenia, ich działanie wykrztuśne nie ma zbyt dużej przewagi nad inhalacjami z soli fizjologicznej lub z leku rozszerzającego oskrzela. Co więcej, w cięższych postaciach astmy, leki wykrztuśne podawane wziewnie mogą drażnić oskrzela, powodując ich odruchowe zwężenie i nasilenie duszności. Z tego samego względu trzeba przestrzec osoby chore na astmę przed samodzielnym stosowaniem w celach wykrztuśnych inhalacji z tzw. olejków eterycznych. Są one zalecane dla osób dotychczas zdrowych, a aktualnie chorujących na zakażenie górnych dróg oddechowych, natomiast u chorych na astmę mogą spowodować silne podrażnienie oskrzeli i napad duszności.
Podsumowując - aerozoloterapia nie jest bynajmniej banalnym zabiegiem, takim jak okłady, kąpiele czy gimnastyka, które chory na astmę może sobie dowolnie i zgodnie z upodobaniem wykonywać w warunkach domowych. Jest to bardzo ważny element leczenia, stosowany w okresie nasilenia choroby. Zasady tego leczenia trzeba dokładnie przedyskutować z lekarzem prowadzącym.