Profilaktyka i leczenie astmy

Profilaktyka i leczenie astmy

Lekarz zalecając choremu leki sądzi, że wszystkie jego informacje są proste i zrozumiałe. Zwykle chory uważa podobnie, i wychodząc z gabinetu lekarskiego jest przekonany, że dokładnie pamięta wszystkie zalecenia. Niestety - często i jeden, i drugi, się mylą.

Chory po wykupieniu leków i powrocie do domu zaczyna mieć wątpliwości, jak dane leki stosować i czy na pewno lekarz zalecał takie ich przyjmowanie, a bywa też, że całkiem zapomni, który lek kiedy powinien zastosować.
Dla wygody i bezpieczeństwa chorego, lekarz zawsze powinien wydawać zalecenia na piśmie. Najwygodniej, jeśli każdy chory ma zeszyt, w którym można zapisywać wszystkie zalecenia, zmiany w dawkowaniu leków i sposobie ich przyjmowania. Tak od wielu lat zapisuje zalecenia dla swoich chorych jeden z moich zaprzyjaźnionych lekarzy. Jest to zwykły dzienniczek w kratkę, gdzie dodatkowo lekarz zaznacza jeszcze tabelkę, w którą wpisuje nazwy leków i pory ich przyjmowania.
Z wszystkimi chorymi na astmę, którzy trafiają do lekarza po raz pierwszy, dość dużo czasu trzeba poświęcić na wytłumaczenie działania poszczególnych preparatów i kilkakrotne sprawdzenie, czy chory wie, jak je przyjmować. Chorym często wydaje się, że każdy lek w inhalacji działa podobnie, i że właściwie wszystko jedno, czy to będzie wziewny steroid, czy krótko działający lek rozszerzający oskrzela. Nieraz myślą, że w razie duszności trzeba po prostu przyjąć lek z inhalatorka, i biorą pierwszy, który jest pod ręką. To oczywiście nie jest słuszne i chory dokładnie musi wiedzieć, które leki powinien przyjmować regularnie, niezależnie od samopoczucia, a które w razie nagłej duszności. Przyjmowanie niewłaściwych leków w razie duszności grozi tym, że nie będą one działać tak, jak by chory tego oczekiwał, przez co chory często w ogóle zniechęca się do stosowania danego leku, bo uważa, że ten lek nie pomaga, a przecież jest on tylko niewłaściwie stosowany.
To jasne, że leki podawane w inhalacji są różne, mogą mieć różne działania i mają różne zastosowania. Takie informacje powinien chory uzyskać od swojego lekarza, a wiedzę na temat astmy chorzy mogą zdobywać i pogłębiać także na specjalnie dla nich przygotowanych i prowadzonych kursach lub szkoleniach. Zwykle są to "szkoły dla chorych na astmę", których jest już w Polsce wiele. Warto więc zapytać o taką szkołę swojego lekarza lub samemu się tym zainteresować.
Oczywiście, nie tylko w czasie pierwszej wizyty u lekarza chory się dowiaduje o działaniu leków i sposobach ich przyjmowania. Przy każdej wizycie lekarz powinien sprawdzać jak chory przyjmuje leki i czy wie, które kiedy ma stosować. Jeśli tak nie jest, chory sam powinien prosić lekarza o wytłumaczenie jak działają poszczególne leki. Niektóre informacje chory powinien sobie sam notować w czasie wizyty u lekarza.
Sposób przyjmowania leku jest szczególnie ważny przy stosowaniu inhalatorków pod ciśnieniem lub proszkowych. Czasami sposób ich użycia wydaje się w pierwszej chwili trudny i dlatego lekarz powinien zawsze mieć w gabinecie zestaw różnych inhalatorków do demonstracji.
Trzeba też pamiętać o konieczności stosowania w niektórych sytuacjach specjalnych "przedłużaczy" (spejserów) do inhalatorków pod ciśnieniem. Dotyczy to zwłaszcza wziewnych kortykosteroidów. Zastosowanie spejsera pozwala uniknąć wchłaniania nadmiaru leku, który po inhalacji bezpośrednio z inhalatorka osadza się na błonie śluzowej jamy ustnej, skąd jest wchłaniany do krążenia i dostaje się do całego organizmu. Może to być przyczyną działań ubocznych, czego staramy się unikać, kiedy jest to możliwe. Przy zastosowaniu spejsera, duże cząstki leku osadzają się na jego ściankach, a nie w jamie ustnej.
Jeśli chory ma przyjąć kolejno dwie dawki leku z inhalatorka pod ciśnieniem, to powinien zrobić przerwę między kolejnymi wdechami leku, a nie inhalować dwóch dawek leku na raz, jednym wdechem. Czyli: jedna dawka leku z inhalatorka - jeden wdech.
Coraz częściej stosuje się inhalatorki z lekiem w postaci proszku - czasami po inhalacji leku nie odczuwa się smaku leku, tak jakby nic nie dostało się do gardła. W niektórych inhalatorkach jest stosowana odrobina laktozy, żeby po inhalacji pozostał na języku słodki smak. Zawsze dobrze jest po inhalacji leku w proszku wypłukać jamę ustną, żeby resztki leku nie pozostawały na błonie śluzowej.

Między kolejnymi wizytami chory powinien sobie przygotować i zapisywać pytania do lekarza. Jeśli ma zeszyt, w którym są zapisywane zalecenia, może tam także notować swoje uwagi dotyczące działania poszczególnych leków, objawów choroby, czy wartości szczytowego przepływu wydechowego (PEF). Nie zawsze jest to konieczne, ale często chory powinien być zachęcany przez lekarza do zadawania pytań dotyczących astmy i wszelkich wątpliwości związanych z chorobą.

Chory zawsze powinien informować lekarza o innych swoich chorobach, a lekarz też zawsze powinien pytać o nie i o leki przyjmowane w związku z nimi. Czasami jest tak, że chory leczy się u kilku specjalistów i od każdego z nich otrzymuje leki, które powinien stosować. W związku z tym, jeśli jest subordynowanym pacjentem, przyjmuje nawet kilkanaście różnych tabletek na raz. Działanie tak stosowanych leków jest trudne do przewidzenia: czasami niektóre leki wzmacniają swoje działania, czasami osłabiają lub wykluczają się całkowicie. W każdym razie taka sytuacja nie powinna mieć miejsca.

Jeśli chory ma zalecone przyjmowanie leków w tabletkach, to pamiętanie o tym ułatwiają specjalne pudełeczka z przegródkami na trzy lub cztery dzienne dawki leku, a czasami nawet na dawki leku na cały tydzień. Jeśli leki są rozkładane poprzedniego dnia lub przygotowywane na cały tydzień, to łatwo sprawdzić czy np. poranna dawka leku w danym dniu została przyjęta.

Zalecenia dotyczące trybu życia (np. sposobów sprzątania mieszkania przy alergii na roztocze kurzu domowego), odżywiania (szczególne zalecenia dietetyczne dla chorych ze znaną alergią na składniki pożywienia, a inne, kiedy takich alergenów pokarmowych się poszukuje; całkiem odmienne zalecenia dla chorych otyłych, którzy powinni schudnąć), pracy zawodowej, czy spędzania wolnego czasu - powinny być indywidualne, dostosowane do aktualnej sytuacji chorego.

Niemal we wszystkich chorobach, i dla prawie wszystkich chorych, ruch jest bardzo ważny. Powinien być zalecany każdemu, w zależności od indywidualnych możliwości chorego. Dla osób młodych i chorych tylko na astmę, może to być nawet bardzo aktywne uprawianie sportu; dla osób starszych, obciążonych innymi chorobami, wystarczający może być półgodzinny spacer 3-5 razy w tygodniu.

Dzieci chore na astmę powinny uprawiać sport i błędem jest zwalnianie ich z wychowania fizycznego. Oczywiście nie powinny one uprawiać sportu w czasie zaostrzenia choroby czy na zakurzonym korytarzu.
Zalecenia dotyczące przyjmowania leków powinny być zawsze zapisywane przez lekarza (jeśli lekarz nie robi tego sam, to chory powinien o to poprosić), pozostałe ważne zalecenia i ważne dla chorego informacje dotyczące choroby, powinien sobie zapisać sam chory.